Kan je de Europese Esdoorn tappen voor sap en suiker?
Ik tap hier een Europese esdoorn in mijn tuin met de 'tak snoei' methode... Met het sap dat ik in de fles opving, maakte ik esdoornsuiker...
Ik ben dol op ahornsiroop, ik eet het bijna elke dag. Ik heb me al
vaker afgevraagd: waarin zou die Canadese esdoorn verschillen van die
grappige esdoorn helikopterzaadjesbomen die zich overal in mijn tuin uitzaaien?
Deze
lente nam ik de proef op de som en tapte ik een spontaan opgekomen
esdoorn in de achtertuin. Als er iets is dat ik niet wil, is het bomen
schaden. Volgens bronnen op het
internet mag je in een boom die een omtrek van minstens 35cm heeft
een gaatje boren en enkele liters sap tappen, zonder dat het de boom kwaad doet.
In deze blogpost:
I. Meer uitleg over dit alles, achtergrond en context
II. Een stappenplan Hoe Tap Je Een Boom
III. Zelf een tapgoot maken
IV.Receptideeën en meer!
Vind je dat boom-boren akelig klinken, dan kan je ook een tak snoeien, die je in een fles hangt, zoals de
mevrouw van Plantenliefde in dit handige filmpje. Dat een
tak afbreekt, is relatief normaal voor een boom: daar kan hij tegen.
Ik
wilde uittesten of ons lokale esdoornsap lekker is, en ik wilde ook
meer weten over andere sapstromen: bestaan er nog andere boom'sappen'
die lekker en drinkbaar zijn, in onze contreien, naast de gekende berk?
Kort antwoord:
Ja! Ik testte het uit: het Europese esdoornsap is lekker en zoet, de suiker karamellig. Maar: onze esdoorns bevatten veel minder suiker, waardoor je veel meer energie moet inzetten wil je er suiker van koken.
En ja, er zijn nog andere boomsoorten die je kan tappen: lees het hieronder!
Geschiedenis van het bomen tappen
In Noord-Amerika is het tappen van suiker-esdoorns traditie, in Europa was dat het berkensap tappen.
Na de lange winter leverden Canadese esdoorn en Europese berken een verkwikkende, gezonde drank vol waardevolle voedingsstoffen.
Kan je nog andere bomen tappen?
Naast Canadese en Europese esdoorn en berk zijn er nog tal van bomen, en struiken, die je kan tappen. Er zijn weinig mensen die alles geprobeerd hebben (kijk bij bronnen hieronder) en bijgevolg is er niet over elke tapbare boomsoort evenveel informatie te vinden.
Als je zelf gaat experimenteren is dit je eigen verantwoordelijkheid.
Wat ik geleerd heb, is:
-met berk zit je goed
-Europese esdoorn levert relatief veel sap, maar het sap bevat weinig suiker vergeleken met de Canadese esdoorn
-bijna alle Europese bomen hieronder vermeld die drinkbaar sap opleveren, leveren veel minder sap op dan de Canadese esdoorn.
-de best gedocumenteerde en meest interessante Europese soorten die je zelf kan tappen zijn...
1.Europese esdoorn
2.Berk
3.Linde
4.Walnoot
5.Populier
6.Druif: als je, zoals wij, je druif te laat in het seizoen hebt gesnoeid, weet je dat de druif heel veel sap produceert, en dit sap is drinkbaar. Bij druiven hang je eenvoudigweg een gesnoeide tak in een fles.
Heb jij ervaringen met het tappen van deze soorten of weet je nog meer? Laat van je horen ajb!
Nadelen aan Europese esdoorn en andere Europese tapbare bomen tappen:
Bij de Canadese esdoorn kan je suiker maken van het sap, kijk bij deze site voor een fantastisch voorbeeld van hoe de Indianen lang geleden esdoornsuikersnoep maakten in berkenbast 'puntzakjes'.
Je kan ook met Europese esdoorn siroop en suiker maken -- ik probeerde het uit -- maar bedenk wel:
-Europese boomsoorten bevatten (veel) minder suiker per liter dan Canadese esdoorn. Je moet dus langer koken voor minder suiker.
-het kost behoorlijk veel energie. Ik kookte een kwart liter sap in tot ongeveer een eetlepel suiker. Deze suiker was lekker!
-de
suiker die ik bekwam, bleek echter heel water-gevoelig: na het inkoken verkreeg ik eerst een droge, karamelkleurige poedersubstantie. Maar al een half uur later bleek het poeder plakkerig geworden. Ik had het potje open laten
staan.
-Vermoedelijk is dit soort suiker dus slechts kort houdbaar.
Ik lette even niet op en mijn esdoornsiroop begon aan te branden. Ik schraapte de suiker die nog goed was eraf: lekkere karamel-achtige smaak. Op de foto rechts het suiker 'poeder' kort na het inkoken, een half uur later was dit poeder alweer plakkerig geworden...
Ik hou van snoepmaken (check zelfgemaakte gembersnoepjes en
kweepeersnoepjes).
Met
Canadese esdoornsiroop kan je fantastische dingen maken: ahorn 'boter'
(smeerbaar suikertje), suikergoed in de sneeuw maken (met de sneeuw als mal), lollies, etc: kijk op deze site voor uitleg en foto's. De dame van de website vertelt dat je voor snoep
(hard candy, harde kraak) ahornsiroop moet combineren met glucose en dat
je het niet hoger dan 148°C mag verhitten en 10% glucose moet
toevoegen.
Zelf Suiker Produceren in je eigen achtertuin?
Toen
wij hier kwamen wonen en 'volledig' zelfvoorzienend wilden gaan leven, was
'zelf suiker produceren' iets waar ik mijn hoofd over brak. Ik dacht: ik
kan echt niet zonder suiker leven. Maar we willen zo onafhankelijk
mogelijk worden, dus ik wil 'zelf' suiker maken!
Destijds heb ik de suikerbiet optie niet bestudeerd: die is, denk ik nu, de relatief makkelijkste manier om zelfgemaakte suiker te bekomen (wordt absoluut vervolgd :).
Wel
dacht ik een 'makkelijke' manier om suiker te maken gevonden te hebben:
bijen houden, voor honing. Ondertussen vind ik bijen houden voor honing
totaal geen optie meer, omdat het dusdanig slecht gaat met de bij
vandaag, dat ze hun honing heel hard zelf nodig hebben. Veel
interessanter vind ik de Bee Kind Hives: uitgeholde boomstammen die
je strategisch in hoge bomen hangt, zonder er verder ooit aan te komen,
met als doel opnieuw wilde, sterke, tegen ziektes, predatoren en
pesticiden bestandzijnde bijen te verkrijgen.
Ik probeerde ook nog de stevia plant als suikerrvervanger en vond de smaak... eerder zo zo.
In
die periode wist ik nog niet, dat al die zichzelf rijkelijk uitzaaiende
esdoorns en de berken in mijn tuin ook boomsuiker creëren, die
je kan oogsten, tenminste: een beetje, seizoensgebonden, en het vergt verwerking.
Onze esdoorns en berken in Europa leveren bijlange niet evenveel suiker als de Canadese suikeresdoorn. Maar ik heb het Europese esdoornsap geproefd en ik vond het lekker en
zoet. Meer nog: ik probeerde het in te koken, dat ging vrij makkelijk,
en zo verkreeg ik een soort suiker!
Wat kan je, naast siroop en suiker, nog allemaal maken met esdoornsap, berkensap, bomensap?
Met berkensap kan je wijn, bier, azijn en kombucha maken.
Waarschijnlijk ook limonade op de vier manieren waarmee ik wilde probiotische kweepeerlimonade maak!
Zou dat ook met esdoornsap gaan? Ik vermoed van wel!
Hoe tap je bomen?
Op de juiste manier tappen, bezorgt de boom geen last
Hou rekening met volgende zaken:
-Tap
enkel in het voorjaar: wanneer de dagen overdag
beginnen op te warmen (rond de 7°C) en te lengen, maar
de nachten nog koud zijn: tussen februari en april. Bomensuiker -en sap
is iets seizoensbepaald. Maar als je het juist doet, kan je veel oogsten
en bewaren.
-Tap enkel gezonde, volwassen bomen die tappen aankunnen: bomen met een omtrek van minstens 35 centimeter.
-Tap
enkel de juiste bomen! Als je hiermee gaat experimenteren, ga ik ervan
uit dat je kan determineren. En dat je bv geen spar met een taxus
verwart, of je vertelt het niet meer na.
Pluggen na boren of juist niet?
Over
of je het gedrilde gat in de boom moet dichtmaken na het tapseizoen, is
discussie. Sommige websites zeggen dat je het gaatje best met een
houten 'stop' dichtmaakt, andere websites, zoals deze, beweren dan weer dat je het gat best niet dichtstopt, omdat je dan de kans op infecties doet toenemen...
Persoonlijk lijkt openlaten me de meest natuurlijke optie. Als iemand het antwoord weet, laat van je horen!
Maak je eigen tapje!!!
Ik heb geen metalen tap liggen thuis, en in Europa zijn weinig verkopers van roestvrijstalen taptuitjes. De traditie van het berken tappen is hier niet meer wat ze geweest is.
Ik dacht dat ik een briljant idee had: ik zou een metalen rietje als tap gebruiken! Roestvrij staal, sterk, dun: ideaal! Maar het werkte niet... Achteraf denk ik dat het misschien toch had kunnen werken: toen ik het rietje er na een paar dagen van geen sap uittrok, zat er wat zaagsel van te boren in vast.
Zorg er dus steeds voor dat je het geboorde gat van binnen even vrij maakt met behulp van een dun takje vooraleer je je tap installeert!
Doordat mijn metalen rietjes plan faalde, ontdekte ik wel dat het heel makkelijk is om zelf een houten tapje te maken van een vliertak!!!
Dat leerde ik dankzij de heldere instructies op deze website.
Ik heb twee linkerhanden en ging ervan uit dat het niet zou lukken, maar ik had dit leuke tapkraantje echt, zoals de site belooft, op vijf minuten gemaakt!
Hoe maak je je eigen houten tapje voor het tappen van bomen?
Nodig:
-een tak van een vlierboom, ongeveer 10 cm lang, niet dunner dan je wijsvinger, niet dikker dan je duim
-een snoeischaar om de tak mee af te knippen
-iets dat lang, puntig en sterk is, om de tak mee uit te hollen: een dunne schroevendraaier, een lange rechte nagel of schroef, een sterk dun penseel -of satéstokje, ...
-een zakmes of gewoon een scherp mes
Hoe maak je het?
1.Snoei de vliertak: je hebt een stuk van ongeveer 10 centimeter nodig.
2.Hol de tak langs beide kanten uit met je lange, dunne, scherpe werktuig.
3.Blaas restjes eruit, idealiter kan je erdoorheen kijken.
4.Vanaf het midden van je tak kies je een uiteinde dat in de boom gaat zitten: dit ga je nu in een punt proberen slijpen met je mes. Snij er spaanders vanaf en werk helemaal rond, zodat je een kegelvorm krijgt.
5.Klaar!!! Om te tappen tik je het dunne kegelvormige stuk in het geboorde gaatje in de boom.
Hoe kan je zelf bomen tappen voor sap en suiker?
Nodig:
-een tapbare, gezonde boom van minstens 35cm met drinkbaar sap: esdoorn, berk, linde, ...
-een boor (of een kurkentrekker als je manueel wil boren?)
-een emmer of een fles, eventueel een deksel voor de emmer of een afdakje dat je erboven kan bevestigen. In het deksel van de emmer kan je een gaatje boren waar het slangetje door past.
-optioneel: een snoeischaar, als je takken gaat tappen, en eventueel een zak met hengsels of touw.
-optioneel: een slangetje of darmpje
-takje
-touw
-een tap (makkelijk zelf te maken van een vliertak, zie hierboven!)
-een zachte hamer (voor tentharingen bv)
Hoe doe je het?
1.Determineer de juiste boom en bepaal of de boom het tappen aankan.
1A.Snoeien: ga je een tak snoeien, kies een exemplaar waar je bij kan, en waar je snoeischaar nog rond past, en die je in een flessenhals kan schuiven. Bevestig de fles mbv een zak met hengsels aan de boom. De zak gaat dan uiteindelijk, wanneer de fles volstroomt, het gewicht opvangen.
1B.Boren:
2.Boor een gaatje van ongeveer 8mm ongeveer 1m boven de grond, en zorg ervoor dat je lichtjes schuin naar boven boort, opdat het sap er makkelijker uit kan stromen.
3.Maak het geboorde gaatje even vrij van boorzaagsel mbv een takje.
4.Check of er effectief sap uit komt. Een druppel is al genoeg.
5.Duw je tap in het gaatje. Misschien voorzichtig mbv de hamer. De tap moet goed vastzitten.
5B.Onder het geboorde gaatje kan je ook een v-vormige inkeping maken,
zodat het sap zeker richting je fles wordt geleid. Dit is de traditionele manier van de Indianen. Zie een foto op deze site:
6.Bevestig de emmer mbv touw onder de tap.
7.Optioneel: je kan een slangetje aan het uiteinde van de tap bevestigen, en dit door het deksel van de emmer of in een fles leiden.
8.Als je geen geperforeerd deksel hebt, kan je mbv van touw een afdakje boven je emmer bevestigen.
9.Check minstens 1x per dag.
Bronnen:
Deze
sites waren bij mijn opzoekingen heel handig:
-Welke bomen komen in aanmerking voor aftappen?
-Iemand die 27 soorten bomen heeft getapt, maar deze bevinden zich in de
Amerika...
Het artikel Uses of tree saps in northern and eastern parts of Europe
-Allerlei Europese sapsoorten
-Heel interessant en uitgebreid artikel over het tappen van Europese bomen van Fergus the Forager
Ik tap een Europese esdoorn...
